“O‘TGAN KUNLAR” ROMANIDA IJTIMOIY MUAMMOLAR VA MILLIY QADRIYATLAR

Qurolova Vazira, 2008-yil 7-oktabr kuni Samarqand viloyati, Bulungʻur tumanida tug’ilgan

Ushbu maqolada Abdulla Qodiriyning “O‘tgan kunlar” romani g‘oyaviy-badiiy jihatdan tahlil qilinadi. Asarda XIX asr oxiridagi Turkiston ijtimoiy hayoti, milliy qadriyatlar, insoniy munosabatlar hamda ma’rifatparvarlik g‘oyalarining badiiy talqini yoritilgan.
Abdulla Qodiriy o‘zbek milliy romanchiligining asoschisi sifatida adabiyotimiz tarixida alohida o‘rin egallaydi. Adibning “O‘tgan kunlar” romani o‘zbek nasrining yuksak namunasi bo‘lib, unda Turkiston xalqining ijtimoiy-siyosiy hayoti, ma’naviy dunyosi va davrning dolzarb muammolari badiiy aks ettirilgan. Asar nafaqat muhabbat qissasi, balki xalq taqdiri, millat ravnaqi va jamiyat taraqqiyoti masalalarini yorituvchi muhim ijtimoiy romandir.
Roman markazida Otabek va Kumush obrazlari turadi. Otabek ilmli, tadbirkor va ma’rifatparvar inson sifatida tasvirlanib, yangicha fikrlovchi avlodning timsoli sifatida namoyon bo‘ladi. Kumush obrazi esa o‘zbek ayollariga xos sadoqat, ibo, oqila va matonat kabi fazilatlarni o‘zida mujassam etgan.
Asarda oilaviy munosabatlar, ko‘pxotinlilik va eskicha qarashlarning inson taqdiriga salbiy ta’siri chuqur ochib berilgan. Otabekning Zaynabga uylanishi voqealar rivojiga keskin ta’sir ko‘rsatadi. Zaynabning rashki va ichki ziddiyatlari asar fojeasining yuzaga kelishiga sabab bo‘ladi. Muallif ushbu voqealar orqali jamiyatdagi nohaqlik, ma’naviy inqiroz va ijtimoiy muammolarni tanqidiy ruhda tasvirlaydi.
“O‘tgan kunlar” romanining yana bir muhim jihati shundaki, unda ma’rifat va taraqqiyot g‘oyalari ilgari suriladi. Adib xalqning kelajagini ilm-fan, birlik va yangicha tafakkur bilan bog‘laydi. Shu bois asar bugungi kunda ham o‘zining ma’naviy, tarbiyaviy va estetik ahamiyatini saqlab qolmoqda.
Xulosa qilib aytganda, Abdulla Qodiriyning “O‘tgan kunlar” romani o‘zbek adabiyotining bebaho durdonalaridan biridir. Asarda insoniy fazilatlar, milliy qadriyatlar va jamiyat taraqqiyoti masalalari yuksak badiiy mahorat bilan yoritilgan. Roman kitobxonni sadoqat, adolat, ma’rifat va ezgulik g‘oyalariga sodiq bo‘lishga undaydi hamda o‘zbek milliy romanchiligining yuksak namunasi sifatida qadrlanadi.